Her çocuk kendine özgüdür ve gelişim yolculuğu da kendi hızında ilerler. Doktorlar, çocukların gelişimini takip edebilmek için bazı genel gelişim basamaklarından (milestones) yararlanır. Ancak unutmayın; “normal” dediğimiz aralık oldukça geniştir. Bu yüzden bazı çocuklar bazı becerileri biraz daha erken, bazıları ise biraz daha geç kazanabilir. Bu durum çoğu zaman tamamen doğaldır.
Eğer bebeğiniz prematüre doğduysa, beklenen bazı becerilere biraz daha geç ulaşması mümkündür. Bu nedenle gelişimi değerlendirirken çocuğunuzun kendi hikâyesine bakmak en sağlıklısıdır. Aklınıza takılan her konuda doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.
Genel olarak, belli dönemlerde çocuklarda aşağıdaki davranışların bir kısmı ya da birçoğu görülebilir. Hepsinin aynı anda olması gerekmez; her çocuk farklıdır.
İlk hafta (0-7 gün)
Bu dönemde bebekler çevrelerinden gelen uyaranlara reflekslerle ve basit hareketlerle yanıt verirler. Genellikle ;
Görme ve işitme uyaranlarına tepki verir: Işık, ses veya hareket olduğunda bedenini oynatabilir
Arama (rooting) refleksi: Ağız çevresine dokunulduğunda ya da meme/biberon yanağa yaklaştırıldığında başını o yöne çevirir ve emme hareketi yapar
Moro refleksi (irkilme refleksi): Ani bir ses ya da hareketle irkildiğinde kollarını ve bacaklarını açar, ardından tekrar kendine doğru toplar
Kavrama refleksi: Avucuna parmak yerleştirildiğinde sıkıca tutar; ayak tabanına dokunulduğunda ayak parmakları içe doğru kıvrılır
Bu refleksler yenidoğan döneminde normaldir ve bebeğiniz büyüdükçe yerini daha bilinçli, kontrollü hareketlere bırakır.
1. Ay
Bu dönemde bebeklerde hareketler hâlâ büyük ölçüde refleksiftir, ancak yavaş yavaş kas kontrolü gelişmeye başlar.
- Ellerini sıkı yumruk hâlinde tutar
- Kollarını ve bacaklarını her iki tarafta da eşit şekilde hareket ettirir
- Yüzüstü yatarken (karın üstü pozisyonda) başını kısa süreliğine kaldırabilir
4. Ay
Bu dönemde bebekler hareketlerini daha bilinçli şekilde kullanmaya başlar ve çevreleriyle etkileşimleri artar.
- Oyuncaklara doğru kollarını uzatıp sallayarak vurmaya çalışır
- Ellerini ağzına götürür
- Eline verilen bir oyuncağı tutabilir
- Kucağınızdayken, destek olmadan başını sabit tutabilir
- Karın üstü pozisyonda dirsekleri ya da ön kolları üzerine yüklenerek gövdesini yukarı kaldırabilir
6. Ay
- Yüzüstü pozisyondan sırtüstüne dönebilir
- Karın üstü yatarken kollarını düzleştirerek kendini yukarı itebilir
- Destekle otururken eline dayanarak dengesini sağlayabilir
Bu beceriler, ilerleyen aylarda bağımsız oturma ve daha aktif hareketlerin temelini oluşturur.
9. Ay
- Yardım almadan oturur pozisyona geçebilir
- Desteksiz şekilde oturabilir
- Parmaklarını kullanarak yiyecekleri kendine doğru süpürür gibi çekebilir (“tırmıklama” hareketi)
- Nesneleri bir elinden diğer eline aktarabilir
12. Ay (1 yaş)
- Tutunarak ayağa kalkabilir
- Mobilyalara tutunarak yürüyebilir (“sıralama”)
- Yardımla, kapaksız bir bardaktan içebilir (dökse bile!)
- Başparmak ve işaret parmağını kullanarak küçük yiyecek parçalarını tutabilir
- Oyun alanına tırmanmak gibi yeni zorluklar karşısında daha özgüvenli olabilir
18. ay (1.5 yaş)
- Kendi başına yürüyebilir
- Yardım almadan sandalyeye ya da koltuğa tırmanabilir
- Yardımsız kapaksız bir bardaktan içebilir (dökse bile!)
- Kaşık kullanarak yemek yiyebilir
- Boya kalemiyle karalamalar yapabilir
- Küçük bir topu atabilir
2 yaş
- Koşabilir
- Topa ayağıyla vurabilir
- Birkaç basamağı, tırmanmadan yürüyerek; yardımla ya da yardımsız çıkabilir
- Kaşık kullanarak yemek yiyebilir
3 yaş
- Bazı giysilerini kendi başına çıkarabilir
- İki ayağıyla birlikte zıplayabilir
- Ellerini kullanarak çevirme hareketleri yapabilir (örneğin kapı kolunu çevirmek veya bir kapağı açmak)
- Bir kitaptaki sayfaları teker teker çevirebilir
- Çatal kullanıp yemek yiyebilir
4 yaş
- Büyük bir topu yakalayabilir
- Tek ayak üzerinde zıplayabilir (hoplayabilir)
- Tek ayak üzerinde bir süre durabilir
- Büyük düğmeleri ilikleyip açabilir
- Boya kalemini parmakları ve başparmağı arasında tutabilir (yumruk şeklinde değil)
